- در این مطلب می‌خوانید:
زمان مطالعه: ۱۳ دقیقه
این مقاله در ۳ خط: منابع تخصصی برس رو بر اساس طراحی و نوع مو انتخاب می‌کنن، نه جنس. طرز برس‌کشیدن و دست آروم روی شکستگی اثر روشنی دارن.
برای وز و برق‌گرفتن مو، رطوبت هوا و نرمکننده شواهد آزمایشگاهی روشنتری دارن. مطالعه‌ای که چوب و فلز رو مستقیم روی موی آدم‌ها مقایسه کرده باشه پیدا نکردیم.
اگه مو بیشتر از معمول توی برس می‌مونه، احتمالاً مشکل از برس نیست. با پزشک مشورت کن.
صبح موهات رو برس می‌کشی و چند تار با صدای تق‌تق سیخ می‌شن. یکی میگه تقصیر برس پلاستیکیه و باید چوبی بخری. یکی دیگه میگه برس چوبی موخوره‌اش رو بیشتر کرده. هر کدوم یه تکه از ماجرا رو دیدن.
این راهنما فقط به یه سؤال جواب می‌ده: جنس برس چقدر مهمه و چی از جنس مهم‌تره. راه‌های جلوگیری از موخوره رو در بهترین روش بستن مو برای جلوگیری از موخوره نوشتیم. علت‌های وز هم در دلایل وز شدن مو اومده.
برس چوبی و فلزی چه شباهتی دارن؟
هر دو فقط ابزارن. آسیب اصلی معمولاً از کشیدن، کندن و برس‌زدن زیاد میاد، نه از جنس دسته. انجمن متخصصان پوست آمریکا (AAD) یه فهرست ۱۰تایی از عادتهای آسیبزا داره. برس‌کشیدن زیاد و کشیدن مو هم توشه.
یه باور قدیمی میگه روزی ۱۰۰ بار برس بکش تا مو براق بشه. AAD صریح میگه این یه افسانهست. طبق همین منبع، ۱۰۰ بار برس‌کشیدن در روز جزو همون عادتهای آسیب‌زاست.
این شباهت‌ها رو هم در نظر بگیر:
- هر دو با دندانه‌ی شکسته، کج یا تیز مو رو گیر می‌اندازن.
- هر دو روی موی خیس باید آروم‌تر استفاده بشن، چون موی خیس راحتتر میشکنه.
- هیچ‌کدوم ریزش مو رو درمان نمی‌کنن و جای بررسی علت رو نمی‌گیرن.
کاربردهای اصلی
برس و شانه ۳ کار اصلی دارن: باز کردن گره، حالت دادن و پخش کردن چربی طبیعی کف سر روی ساقه. AAD میگه مو رو فقط برای حالت دادن برس یا شانه کن. یعنی برس‌کشیدن ورزش روزانه‌ی مو نیست.
برای باز کردن گره، شانهی دندانهدرشت گزینه‌ی امن‌تریه. AAD برای موی خیس، شانهی دندانهدرشت رو به برس ترجیح می‌ده. برای پخش چربی و براقی، یه راهنمای تخصصی ۲۰۲۵ سراغ برس موی گراز می‌ره. اون هم روی موی خشک.
یه کار رو هم از برس انتظار نداشته باش. هیچ برسی، چه چوبی چه فلزی، ریزش مو رو درمان نمی‌کنه. ادعای «رشد مو با برس چوبی» در منابعی که بررسی کردیم شاهد نداره.
تفاوت اصلی کجاست؟ بار ساکن و وز
اون تق‌تق و سیخ‌شدن مو، بار الکتریسیته‌ی ساکنه. وقتی دو جنس مختلف به هم مالیده می‌شن، الکترون از یکی به دیگری می‌ره. هرچی خاصیت الکتریکی این دو جنس دورتر باشه، بار بیشتری جابه‌جا میشه.
یه مطالعهی آزمایشگاهی در سال ۱۹۸۵ این رو اندازه گرفت. تار مو رو با ۳ فلز و ۵ پلیمر مالش دادن. فلزها استیل، آلومینیوم و طلا بودن.
فلز هم روی مو بار ساکن ساخت. پس جمله‌ی «فلزی یعنی بی‌برق» دقیق نیست.
همین مطالعه یه نکته‌ی مهم‌تر هم داشت. هیچ جنس شانه‌ای نیست که با همه‌ی حالت‌های مو جور باشه. موی بدون محصول و موی آغشته به مواد کاتیونی یا سیلیکونی، رفتار الکتریکی متفاوتی دارن.
رطوبت هوا اثر بزرگ‌تری داره. در یه آزمایش قدیمی‌تر، بار ساکن در محدوده‌ی میانی رطوبت، تقریباً خطی کم شد. در رطوبت حدود ۸۵ درصد، تقریباً باری روی مو نموند. برای همین در هوای خشک، برق‌گرفتن مو بیشتره.
نرمکننده هم اثر داره. در همون آزمایش، مو رو با یه شوینده‌ی کاتیونی آبکشی کردن. در رطوبت ۴۰ درصد، بار ساکن حدود ۹۵ درصد کم شد.
این‌ها آزمایش روی دسته‌ی موی جدا از سر بودن، نه کارآزمایی روی آدم. روغن آرگان هم شوینده‌ی کاتیونی نیست و این عدد بهش تعمیم پیدا نمی‌کنه.
درباره‌ی چوب چی؟ مطالعه‌ای پیدا نکردیم که چوب و فلز رو مستقیم روی موی آدم‌ها مقایسه کنه. پس ادعای «چوب اصلاً برق نمی‌گیره» رو با احتیاط بشنو.
شکستگی و موخوره: جنس مهم‌تره یا طراحی؟
رابینز و کامات در سال ۲۰۰۷ شکستن مو موقع شانه و برس رو بررسی کردن. بعضی تارها وسط دسته‌ی مو حلقه می‌شن و ضربه می‌خورن. این‌ها تکه‌های بلندتر از ۲٫۵ سانتی‌متر می‌دن. پیچیدن نوک مو دور دندانه، تکه‌های کوتاه‌تر از ۲٫۵ سانتی‌متر می‌ده.
برس در مقایسه با شانه، سهم شکستگی‌های بلند رو بیشتر کرد. دکلره، ضربه‌ی بلندتر، موی فرتر و شانه‌کشیدن موی خیس هم همین اثر رو داشتن. بزرگ‌ترین اثر مال برس بود.
یه گروه دیگه در سال ۲۰۱۰ برس‌کشیدن مکرر رو مثل «خستگی» مواد بررسی کردن. یعنی هر ضربه یه ترک ریز رو کمی جلوتر می‌بره تا تار بشکنه. موی آسیب‌دیده‌ی شیمیایی زودتر شکست. نرمکننده شکستگی رو به‌طور محسوسی عقب انداخت.
مدلاین‌پلاس (کتابخانه‌ی ملی پزشکی آمریکا) برس‌کشیدن زیاد رو یکی از محرک‌های «تریکورکسی ندوزا» می‌دونه. یعنی نقطه‌های ضعیف روی ساقه که مو رو راحت میشکنه. توصیه‌اش برس نرم و آرومه، نه برس‌کشیدن خشن.
پس موقع انتخاب، این چند ویژگی از جنس مهم‌ترن:
- فاصله‌ی دندانه: طبق راهنمای ۲۰۲۵، شانهی دندانهدرشت برای گره، موی ضخیم و فر مناسبه.
- نوک دندانه: گرد و صاف، بدون لبه‌ی تیز.
- سالم بودن: دندانه‌ی شکسته یا کج یعنی گیرکردن مو.
- انعطاف: طبق راهنمای ۲۰۲۵، موهای منعطف‌تر برس برای موی نازک شکستگی کمتری دارن.
کدوم برای کدوم مو؟
برنده‌ی همه‌جانبه‌ای وجود نداره. ویلیامز و همکاران یه راهنمای ۲۰۲۵ برای متخصصان پوست نوشتن. توش ۱۰ نوع رایج برس رو بررسی کردن. دسته‌بندی‌شون بر اساس طراحی و نوع موئه، نه جنس چوب یا فلز.
خلاصه‌ی کاربردی اون راهنما و توصیه‌های AAD این‌طوریه:
- موی فر و مجعد: شانهی دندانهدرشت روی موی نمدار، همراه نرمکننده. موی فر رو خشک گره‌بازی نکن.
- موی صاف و نازک: بذار کمی خشک بشه، بعد آروم با شانهی دندانهدرشت شانه کن.
- صاف‌کردن ظاهر موی صاف یا موج‌دار: برس پارویی پهن و تخت. استفاده‌ی اشتباهش مو رو میشکنه.
- پخش چربی و براقی: برس موی گراز، برای موی نازک تا متوسط و روی موی خشک. برای موی فر مناسب نیست، چون فر رو به هم می‌زنه و وز می‌ده.
- کف سر حساس یا موی کم‌پشت: برس حلقه‌ای کشش ملایم‌تری داره.
- سشوار: برس منفذدار هوا رو بهتر رد میکنه. روی موی خیس باز هم آروم باش.
پس چوبی یا فلزی؟ برس چوبی با دندانه‌ی درشت و صاف انتخاب خوبیه. برس فلزی با نوک گرد و سالم هم مشکلی نداره. برعکسش هم صدق میکنه: برس چوبی ترک‌خورده یا فلزی تیز، به مو آسیب می‌زنه.
موقع خرید برس به چی نگاه کنیم؟
خیلی‌ها می‌گن برس‌های چوبی بازار فقط دسته‌شون چوبیه. سؤال درستیه، ولی همه‌ی ماجرا نیست. بخشی که با مو تماس داره تعیین‌کننده‌ست.
این چک‌لیست ساده رو داخل مغازه امتحان کن:
- دندانه‌ها رو با نوک انگشت بکش. نباید لبه‌ی تیز، ترک یا پرز داشته باشن.
- اگه دندانه‌ها چوبی‌ان، سطحشون صاف و پرداخت‌شده باشه.
- اگه فلزی‌ان، نوکشون گرد باشه و روکش نریخته باشه.
- فاصله‌ی دندانه رو با ضخامت موهات جور کن.
- برسی بخر که راحت تمیز بشه.
تمیزی رو دست‌کم نگیر. طبق راهنمای ۲۰۲۵، برس موی گراز سخت تمیز میشه. اگه تمیز نشه، کثیفی، چربی و باکتری نگه می‌داره. همین منطق رو برای هر برس دیگه‌ای هم در نظر بگیر.
چطور استفاده کنیم
ترتیب درست، طبق توصیه‌های AAD و راهنمای ۲۰۲۵، این‌طوریه:
- بعد از حموم، مو رو با حوله ببند تا آبش گرفته بشه. مو رو با حوله نساب.
- اگه موهات صافه، بذار کمی خشک بشه. اگه فر یا مجعده، در حالت نمدار شانه کن.
- گره‌ها رو از نوک مو شروع کن و کم‌کم بالا برو.
- گره سفت رو نکش. با انگشت یا کمی نرمکننده بازش کن.
- برس رو فقط برای حالت دادن بزن، نه ۱۰۰ بار.
چند نکته‌ی کوچیک هم کمک میکنه:
- هر وقت میشه، بذار مو خودش خشک بشه. اگه سشوار می‌زنی، کمترین دما رو انتخاب کن.
- موهای جمع‌شده توی برس رو مرتب دربیار و برس رو بشور.
- دندانه‌ی شکسته دیدی؟ برس رو عوض کن.
- با موی خیس نخواب. عوارضش رو در عوارض خوابیدن با موهای خیس گفتیم.
اگر می‌خواهید تهیه کنید
اگه موهات موقع شانهکردن زیاد گره می‌خوره، یه روغن سبک برای ساقه می‌تونه کمک کنه. طبق اطلاعات محصول زیما، روغن آرگان زیما یه لایهی نازک چربی روی سطح تار میسازه. این لایه به شانهپذیری بهتر و از دست رفتن آب کمتر کمک میکنه.
سطح شواهد رو قاطی نکنیم. ترکیب آرگان، یعنی اسیدهای چرب و توکوفرول، خوب شناخته شده. ولی دادهی انسانی مستقیم روی شانهپذیری محدوده. آرگان موخورهی شکافته رو دوباره به هم نمی‌چسبونه.
طبق صفحه‌ی محصول، ۵ تا ۱۵ قطره روی ساقه کافیه. از ۵ سانتی‌متر پایین‌تر از ریشه شروع کن. هفته‌ای ۱ تا ۳ بار، حدود ۱ ساعت قبل از حموم کافیه.
صفحه‌ی محصول میگه بعدش مو رو با شانهی دندانهدرشت شانه کن. صفحه‌ی محصول تست حساسیت قبل از اولین استفاده رو هم توصیه میکنه.
نسخه‌ی معطر ۲ درصد اسانس روغنی داره. اگه به بو حساسی، روغن آرگان بدون بو هم هست.
حجم‌ها ۶۰، ۱۲۰ و ۲۵۰ میلی‌لیتره. طبق صفحه‌ی محصول، یه شیشه‌ی ۶۰ میلی‌لیتری حدود ۳ ماه کار میکنه. روش‌های دیگه‌ی مصرف رو در طرز استفاده روغن آرگان برای مو نوشتیم.
یه روش دیگه هم در اطلاعات محصول هست: اسپری دوفاز با ۸۰ درصد گلاب و ۲۰ درصد آرگان. این ترکیب رو حداکثر یه هفته مصرف کن و در یخچال نگه دار.
نظر چند خریدار رو هم ببین. این‌ها تجربه‌ی شخصی‌ان، نه شاهد علمی:
کوثر می‌گوید: «همیشه بعد حمام میزنم موهام نرم و بدون گره شانه کشیده میشه»
نوبهار می‌گوید: «يه قطره ازش براي كل موهام كافيه و با اينكه ساقه ي موهام خيلي شكننده س با همون يك قطره به راحتي شانه شده و در هم رفتگي و وز موها كمتر شده»
یه تجربه‌ی منفی هم بخون. به همون اندازه مهمه:
خاطره می‌گوید: «بعد حمام به موهام زدم و بعد از یک ساعت هنوز جذب نشده و ساقه موهامو چرب و سنگین کرده»
برای همین با کمترین مقدار شروع کن. طبق اطلاعات محصول، مصرف زیاد فقط مو رو سنگین میکنه. روغن هم روی مو جمع میشه.
حالا اگه نگرانیت ریزش موئه، نه گره، اول علتش رو با پزشک پیدا کن. روغن ترکیبی مو زیما برای کف سر و روتین ضدریزشه. برای باز کردن گره نیست.
طبق صفحه‌ی محصول از ۲۳ گیاه و دانه‌ی روغنی تهیه شده. اطلاعات محصول نتیجه‌ی قطعی یا جایگزینی دارو رو ادعا نمی‌کنه.
طبق اطلاعات محصول، هر بار ۲ تا ۳ پمپ کافیه. حداکثر ۳ بار در هفته و ۲ ساعت قبل از حموم. روغن با چند فرق، با نوک انگشت و بدون فشار پخش میشه. این محصول برای کف سر چرب مناسب نیست.
یکی از خریدارها تجربه‌اش از ماساژ زیاد رو این‌طوری نوشته:
مهدیه می‌گوید: «بار سوم روغن که زدم خیلی ماساژ دادم. حدود ۱۰۰ تا ریخت. فک کنم ازین به بعد ماساژ ندم بهتر باشه.»
این تجربه‌ی یه نفره و شاهد علمی نیست. ولی با دستور محصول هم‌خوانه: فشار و کشیدن زیاد رو کنار بذار.
کی سراغ پزشک بروید
دیدن چند تار مو توی برس طبیعیه. طبق AAD، ریختن ۵۰ تا ۱۰۰ تار مو در روز عادیه. طبق مدلاین‌پلاس، بیشتر موها تا ۶ سال رشد می‌کنن و بعد می‌ریزن. موی تازه جاشون درمیاد.
بعد از یه استرس بزرگ، زایمان یا بیماری، ممکنه ریزش موقتاً زیاد بشه. AAD میگه این ریزش معمولاً چند ماه بعد از اون اتفاق دیده میشه. بعد از زایمان، اوجش حدود ۴ ماه بعده.
معمولاً طی ۶ تا ۹ ماه پرپشتی مو برمی‌گرده. علت‌های دیگه‌ی ریزش رو در ریزش مو توضیح دادیم.
این موقعیت‌ها رو جدی بگیر و سراغ پزشک یا متخصص پوست برو:
- ریزش بیشتر از معمول که چند هفته ادامه داره
- ریزش تکه‌ای یا سکه‌ای
- شکستگی که با عوض‌کردن برس و عادت‌ها بهتر نمی‌شه
- خارش شدید، درد، زخم یا پوسته‌ی زیاد کف سر
- مویی که بلند نمی‌شه و همیشه از یه طول مشخص میشکنه
مدلاین‌پلاس میگه شکنندگی مو گاهی به کم‌کاری تیروئید یا کمبود آهن ربط داره. پزشک ممکنه مو رو زیر میکروسکوپ ببینه یا آزمایش خون بخواد. AAD هم میگه هرچی درمان ریزش زودتر شروع بشه، پیش‌آگهی بهتره.
اگه فکر می‌کنی دارویی باعث ریزش شده، خودسرانه قطعش نکن. طبق AAD، قطع ناگهانی بعضی داروها عوارض جدی داره. اول با پزشکت حرف بزن.
نتیجه‌گیری
برس چوبی یا فلزی؟ جنس، سؤال دومه. اول طراحی برس، سالم بودن دندانه‌ها و دست آروم مهمه. برای وز، رطوبت هوا و نرمکننده شواهد آزمایشگاهی روشنتری دارن.
برس چوبی خوش‌دستی داری؟ نگهش دار. برس فلزی با نوک گرد داری؟ لازم نیست عوضش کنی.
تغییر واقعی از کم کردن دفعات برس‌کشیدن و مهربون‌تر بودن با موی خیس شروع میشه.
سوالات متداول
برس چوبی بهتره یا فلزی؟
شواهد مستقیمی برای برتری یکی بر دیگری پیدا نکردیم. منابع تخصصی برس رو بر اساس طراحی و نوع مو انتخاب می‌کنن. در یه مطالعهی آزمایشگاهی، فلز هم روی مو بار ساکن ساخت.
برس چوبی وز مو رو کم میکنه؟
مطالعهی مستقیمی روی برس چوبی پیدا نکردیم. در آزمایشها، رطوبت بیشتر هوا و نرمکننده بار ساکن مو رو کم کردن. این دو عامل شواهد روشنتری از جنس برس دارن.
موی خیس رو میشه برس کشید؟
طبق AAD، موی خیس راحتتر میشکنه. موی صاف رو بذار کمی خشک بشه و با شانهی دندانهدرشت شانه کن. موی فر و مجعد رو در حالت نمدار و با شانهی دندانهدرشت شانه کن.
روزی چند بار باید مو رو برس کشید؟
عدد ثابتی نداره. AAD میگه مو فقط برای حالت دادن برس یا شانه بشه. ۱۰۰ بار برس در روز یه افسانهست. AAD اون رو جزو عادتهای آسیبزا آورده.
روغن آرگان به شانهکردن مو کمک میکنه؟
طبق اطلاعات محصول زیما، روغن آرگان یه لایهی نازک روی ساقه میسازه. این لایه به شانهپذیری کمک میکنه. دادهی انسانی مستقیم محدوده. موخورهی شکافته هم با روغن به هم نمیچسبه.
منابع
- American Academy of Dermatology, 10 hair care habits that can damage your hair. https://www.aad.org/public/everyday-care/hair-scalp-care/hair/habits-that-damage-hair
- American Academy of Dermatology, Hair styling without damage. https://www.aad.org/public/diseases/hair-loss/hair-care/styling
- American Academy of Dermatology, Tips for healthy hair. https://www.aad.org/public/everyday-care/hair-scalp-care/hair/healthy-hair-tips
- American Academy of Dermatology, Do you have hair loss or hair shedding? https://www.aad.org/public/diseases/hair-loss/insider/shedding
- MedlinePlus, Trichorrhexis nodosa (بازبینی ۱ آوریل ۲۰۲۵). https://medlineplus.gov/ency/article/001449.htm
- MedlinePlus, Hair Problems. https://medlineplus.gov/hairproblems.html
- Williams KN, et al. Hairbrushes: A Guide for Dermatologists. Skin Appendage Disord. 2025;11(1):58-62. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39911979/
- Robbins C, Kamath Y. Hair breakage during combing. IV. Brushing and combing hair. J Cosmet Sci. 2007;58(6):629-36. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18305876/
- Evans TA, Park K. A statistical analysis of hair breakage. II. Repeated grooming experiments. J Cosmet Sci. 2010;61(6):439-55. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21241634/
- Jachowicz J, et al. Relationship between triboelectric charging and surface modifications of human hair. J Soc Cosmet Chem. 1985;36:189-212. https://library.scconline.org/cdn-1708704994670/Relationship-Triboelectric-Charging-Surface-Modifications-Hair.pdf
- Barber RG, Posner AM. A method for studying the static electricity produced on hair by combing. J Soc Cosmet Chem. https://library.scconline.org/cdn-1708620333273/Studying-Static-Electricity-on-Hair.pdf
- صفحه‌ی محصول و اطلاعات محصول روغن آرگان زیما. https://zimalab.co/single-oil/argan-oil/
- صفحه‌ی محصول و اطلاعات محصول روغن ترکیبی مو زیما. https://zimalab.co/combined-oil/hair-combined-oil/
نویسنده: محمد احمدخان
دیدگاه‌های کاربران